Rak prostaty to najczęściej występujący nowotwór złośliwy u mężczyzn w Polsce. Co roku diagnozuje się go u tysięcy pacjentów, a mimo to wciąż zbyt rzadko mówi się o nim otwarcie. Wielu mężczyzn unika badań, często z powodu wstydu lub niewiedzy. Tymczasem wczesne wykrycie tej choroby daje duże szanse na wyleczenie.

Właśnie dlatego powstały takie inicjatywy jak UroWeek czyli ogólnopolska akcja edukacyjna promująca profilaktykę urologiczną oraz Movember – międzynarodowa kampania, która przypomina o zdrowiu mężczyzn.

W tym artykule wyjaśniam czym jest, jakie daje objawy, jak wygląda diagnostyka raka prostaty oraz przedstawię możliwości leczenia tej choroby.

Czym właściwie jest rak prostaty?

Prostata, inaczej gruczoł krokowy, to narząd należący do męskiego układu płciowego. Znajduje się tuż poniżej pęcherza moczowego i otacza początkowy odcinek cewki moczowej. Jej głównym zadaniem jest produkcja płynu nasiennego, który wchodzi w skład ejakulatu.

Rak prostaty to złośliwy nowotwór rozwijający się z komórek gruczołowych tego narządu. Najczęściej charakteryzuje się powolnym wzrostem, jednak w niektórych przypadkach może przyjmować agresywną postać i szybko dawać przerzuty. Co istotne, choroba często rozwija się bezobjawowo przez wiele lat.

Jak często występuje?

Według ostatnich i najbardziej wiarygodnych danych Krajowego Rejestru Nowotworów rak prostaty był najczęściej diagnozowanym nowotworem u mężczyzn w Polsce (23,3 proc. przypadków). 

W 2022 roku odnotowano około 21 tysięcy nowych przypadków, co odpowiada 114,7 zachorowaniom na 100 tysięcy mężczyzn.

Źródło: https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/gruczol-krokowy/epidemilogia

Rak prostaty – objawy, które powinny zaniepokoić 

Wczesne stadium raka prostaty często nie daje żadnych objawów, dlatego nazywa się go chorobą „milczącą”. Gdy nowotwór zaczyna się rozwijać, może pojawić się:

• Częstsze oddawanie moczu (zwłaszcza w nocy),
• problem z oddawaniem moczu mimo odczuwania parcia,
• osłabiony strumień moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• obecność krwi w moczu lub nasieniu. 

W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą wystąpić bóle w okolicy krzyżowej, osłabienie, spadek masy ciała oraz bóle kostne – szczególnie jeśli doszło do przerzutów.

Jak diagnozuje się raka prostaty? 

Podstawą wczesnego wykrywania raka prostaty są:

• Badanie per rectum (DRE) podczas tego krótkiego badania lekarz wprowadza palec do odbytnicy, by ocenić wielkość, kształt i konsystencję gruczołu krokowego – wszelkie zgrubienia lub twardości mogą świadczyć o nieprawidłowościach,
• Badanie stężenia PSA to proste badanie krwi, które mierzy poziom białka wytwarzanego przez komórki prostaty. Podwyższony wynik może wskazywać na stan zapalny, łagodny rozrost gruczołu krokowego lub obecność nowotworu.

Gdy wyniki badań budzą niepokój, kolejnym krokiem jest rezonans magnetyczny prostaty (mpMRI). Badanie to umożliwia dokładniejszą ocenę gruczołu i identyfikację obszarów podejrzanych o zmiany nowotworowe.

W przypadku dalszego podejrzenia raka wykonuje się biopsję prostaty, czyli pobranie wycinków tkanki do badania histopatologicznego. 

Coraz częściej stosuje się jej nowocześniejszą odmianę, biopsję fuzyjną, która łączy obrazy rezonansu magnetycznego z obrazem USG w czasie rzeczywistym. Dzięki temu można precyzyjnie pobrać materiał z najbardziej podejrzanych miejsc, co znacząco zwiększa skuteczność diagnostyki.

Czy rak prostaty jest uleczalny? 

Tak, ale wszystko zależy od tego, w jakim stadium zostanie wykryty.

Jeśli rak jest ograniczony do prostaty, szanse na całkowite wyleczenie są bardzo duże. U mężczyzn z niskim ryzykiem często wystarczy aktywny nadzór, czyli regularne badania PSA i kontrolne wizyty.

Gdy choroba jest bardziej zaawansowana, stosuje się leczenie radykalne, takie jak operacja usunięcia prostaty lub radioterapia.

Na wybór terapii i rokowanie wpływa m.in. wynik skali Gleasona – systemu oceny złośliwości raka na podstawie wyglądu komórek pod mikroskopem. Skala mieści się w przedziale 2–10; im wyższy wynik, tym bardziej agresywny nowotwór. Dodatkowo bierze się pod uwagę klasyfikację do grup ryzyka zgodnie z obowiązującymi wytycznymi.

Rokowania i przebieg choroby

W przypadku nowotworów o niskiej złośliwości, które są ograniczone do prostaty, wieloletnie przeżycia są bardzo częste.

Problemem są natomiast agresywne i nieleczone postacie raka, które mogą szybko dawać przerzuty do kości, węzłów chłonnych lub narządów wewnętrznych. W takich sytuacjach leczenie ma charakter paliatywny, czyli nastawione na spowolnienie choroby i poprawę jakości życia pacjenta.

Stosuje się wtedy tzw. terapię systemową, działającą na cały organizm – na przykład hormonoterapię lub leczenie celowane. Skuteczność ocenia się na podstawie tego, jak dobrze udaje się zahamować rozwój nowotworu oraz poprawić komfort i stan zdrowia chorego.

Leczenie raka prostaty 

Sposób leczenia zależy od zaawansowania choroby, wieku i stanu zdrowia pacjenta.

W przypadku nowotworów niskiego ryzyka najczęściej stosuje się aktywny nadzór. Polega on na regularnym monitorowaniu stężenia PSA, wykonywaniu rezonansu magnetycznego oraz okresowych biopsjach, aby ocenić, czy rak nie postępuje i nie staje się bardziej agresywny.

Jeśli choroba jest bardziej zaawansowana, stosuje się leczenie radykalne, czyli metody mające na celu całkowite usunięcie nowotworu:

• Operacja (prostatektomia radykalna) – usunięcie prostaty w całości wraz z przylegającymi do niej pęcherzykami nasiennymi.
• Radioterapia zewnętrzna – napromienianie prostaty promieniami o dużej energii, które niszczą komórki nowotworowe.
• Brachyterapia – umieszczenie źródła promieniowania wewnątrz prostaty, aby uwalniana energia działała dokładnie tam, gdzie jest rak.

Przy przerzutach leczenie polega głównie na hormonoterapii, której celem jest obniżenie poziomu testosteronu – hormonu sprzyjającego wzrostowi raka prostaty. 

W bardziej zaawansowanych przypadkach sięga się także po terapie celowane i nowoczesne leki hormonalne, które blokują mechanizmy odpowiedzialne za rozwój nowotworu. Dzięki temu można spowolnić postęp choroby, wydłużyć życie pacjenta i poprawić jego komfort.

Inicjatywy warte uwagi – UroWeek i Movember

UroWeek to coroczna akcja organizowana przez Polskie Towarzystwo Urologiczne we wrześniu. W jej ramach odbywają się bezpłatne badania, konsultacje urologiczne i działania edukacyjne skierowane do mężczyzn. Głównym celem jest promowanie profilaktyki chorób układu moczowo-płciowego, w tym raka prostaty.

Movember to z kolei międzynarodowa kampania społeczna, która co roku w listopadzie zwraca uwagę na zdrowie mężczyzn. Jej znakiem rozpoznawczym jest zapuszczanie wąsów – symbol solidarności z tymi, którzy mierzą się z problemami zdrowotnymi, takimi jak rak prostaty, rak jąder czy zaburzenia psychiczne. Organizatorzy zachęcają do badań, rozmów o zdrowiu i wspierają projekty badawcze oraz edukacyjne w zakresie męskiej onkologii.

Obie inicjatywy łączy wspólny cel: przełamywanie tabu i motywowanie mężczyzn do dbania o zdrowie. Takie działania nie tylko zwiększają świadomość, ale też realnie przyczyniają się do wcześniejszego wykrywania chorób, kiedy leczenie jest najbardziej skuteczne.

Podsumowanie 

Rak prostaty to choroba, która przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo, dlatego tak ważne jest, by nie zaniedbywać regularnych badań – szczególnie po 45. roku życia. Dzięki nowoczesnym metodom diagnostycznym i coraz skuteczniejszym formom leczenia wiele przypadków udaje się wykryć na wczesnym etapie, kiedy szanse na całkowite wyleczenie są bardzo wysokie.

Niepokojące objawy, takie jak trudności z oddawaniem moczu czy obecność krwi w moczu, powinny skłonić do niezwłocznego kontaktu z urologiem. Jednocześnie warto pamiętać, że rak prostaty może nie dawać żadnych objawów aż do momentu zaawansowanego rozwoju, dlatego regularna profilaktyka ma kluczowe znaczenie.

W ostatnich latach dużą rolę w budowaniu świadomości zdrowotnej odgrywają kampanie społeczne, takie jak UroWeek i Movember. Zachęcają one do otwartej rozmowy na temat zdrowia mężczyzn, przełamywania tabu i podejmowania decyzji, które mogą uratować życie. Nawet symboliczne gesty – jak zapuszczenie wąsów w listopadzie – mogą być impulsem do działania.

Warto traktować troskę o zdrowie prostaty nie jako przykrą konieczność, lecz element odpowiedzialności za siebie i bliskich. Im wcześniej podejmiemy działania profilaktyczne, tym większa szansa na zachowanie zdrowia, sprawności i jakości życia na długie lata.

Słownik pojęć

• Gruczoł krokowy (prostata) – narząd męskiego układu płciowego położony pod pęcherzem moczowym, produkujący płyn nasienny.
• PSA – białko produkowane przez komórki prostaty, jego podwyższone stężenie może wskazywać na nowotwór.
• Biopsja fuzyjna – precyzyjna metoda pobierania wycinków z prostaty, łącząca obrazowanie USG i rezonansu.
• mpMRI – wieloparametryczny rezonans magnetyczny prostaty, pozwalający ocenić strukturę i ewentualne zmiany.
• Skala Gleasona – system oceny złośliwości histopatologicznej raka prostaty.
• Prostatektomia radykalna – operacyjne usunięcie prostaty wraz z pęcherzykami nasiennymi.
• Radioterapia – leczenie polegające na napromienianiu komórek nowotworowych.
• Hormonoterapia (ADT) – leczenie hormonalne mające na celu zablokowanie działania testosteronu.
• Leczenie paliatywne – leczenie objawowe, stosowane w zaawansowanych stadiach choroby nowotworowej.